Hoofdredacteur Alan Rusbridger van The Guardian is hét boegbeeld van de school die volhoudt dat alle krantenartikelen gratis beschikbaar moeten zijn op internet. Het snel oprukkende verschijnsel van de betaalmuur is hem een gruwel. Toch denkt ook hij serieus na over een rigoreus andere aanpak in deze “meest pijnlijke tijd die je je voor kunt stellen”. Met een site die zich via liveblogs concentreert op het snelle nieuws en een papieren krant die zich veel meer richt op reflectie. Bas de Vries sprak in Londen namens De Nieuwe Reporter met Rusbridger over heden en toekomst van The Guardian.

Je ziet het niet vaak: een hoofdredacteur van een grote Britse krant die zich zorgen maakt over een van zijn belangrijkste concurrenten. Toch lijkt Alan Rusbridger oprecht geschrokken van het lot dat The Times recentelijk heeft getroffen, een krant met een nog langere geschiedenis dan die van The Guardian.

Aanleiding is de betaalmuur die vorig jaar is opgetrokken voor de site van The Times (net als voor The Sunday Times en The News of the World, andere Britse titels van Rupert Murdochs uitgeverij News International). Wie welk artikel dan ook wil aanklikken, moet eerst een pond betalen, omgerekend ruim een euro.

Officiële cijfers over de gevolgen van deze maatregel zijn nog altijd niet vrijgegeven. Maar Rusbridgers informatie is dat van de miljoenen unieke bezoekers per maand die de Times-site een jaar geleden nog trok, inmiddels vrijwel niemand meer over is. Welgeteld 10.000 mensen per dag zouden bereid zijn de betaling te doen die de muur opent.

“Beperk je website niet tot een kleine elite”

“Laten we een beetje soepel zijn en zeggen dat The Times hiermee op jaarbasis zeven miljoen euro binnenhaalt”, zegt Rusbridger in zijn werkkamer in het glazen Guardian-hoofdkwartier in Londen. “Dan nog is dat een schijntje vergeleken met de 35 miljoen euro die wij met onze website omzetten. En wat nog veel erger is: je ziet dat de oplage van de papieren editie van The Times in 2010 ook flink omlaag is gegaan. Harder dan die van welke concurrent dan ook. Dat is wat er kennelijk gebeurt als je het publiek van je website beperkt tot zo’n kleine elite.”

Murdoch meent zich dergelijke risico’s met zo’n oud merk te kunnen permitteren, constateert Rusbridger tot zijn verbijstering. “Net zoals hij het zich kan permitteren om 30 miljoen dollar te steken in een krant die alleen voor de iPad wordt gemaakt. In zekere zin moeten we allemaal blij zijn dat er iemand is die dergelijke experimenten aangaat. Maar het is een gok die wij met The Guardian toch liever niet wagen. Er is werkelijk helemaal niemand in dit gebouw die tegen mij zegt dat wij het voorbeeld van The Times zouden moeten volgen.”

Dat betekent bepaald niet dat Rusbridgers krant zich aan de malaise in de krantenwereld kan onttrekken. The Guardian mag dan onder vakgenoten offline én online in hoog aanzien staan – vanwege ondermeer de crowdsourcing tijdens het Britse bonnetjesschandaal en de recente WikiLeaks-onthullingen – dat kon niet verhelpen dat uitgever Guardian Media Group de afgelopen jaren stevige verliezen boekte. De oplage van de papieren krant is de afgelopen tien jaar met bijna dertig procent teruggelopen. Rusbridger ontkent niet dat ook die veelgeprezen, goedbezochte website jaarlijks meer kost dan oplevert. En ook bij The Guardian wordt inmiddels bezuinigd op de redactiekosten, zij het nog voorzichtig.

“Een krant alleen op de iPad, daar worden we niet vrolijk van”

Rusbridger: “Iedereen in ons vak weet dat de huidige situatie niet eeuwig door kan gaan zo. We zitten nu in de meest pijnlijke tijd die je je voor kunt stellen: de oplage van de krant is op z’n retour, vanwege de crisis is ook de advertentiemarkt ingezakt en de opmars van online is nog volstrekt onvoldoende om dat gat te vullen. Niemand heeft een flauw idee hoe de toekomst er uitziet, maar duidelijk is nu wel al dat de omzetten daarin op een structureel lager niveau zullen liggen dan in het verleden. En uitzicht op een oplossing is er nog niet. Natuurlijk: als je kranten voortaan alleen nog maar op een drager als de iPad uitbrengt, dan bespaar je allerlei kosten zoals papier en distributie. Maar als je kijkt hoeveel inkomsten daar nog tegenover staan – wij hebben het uitgerekend, daar word je niet vrolijk van.”

Voor verschillende andere kranten is dat aanleiding geweest om het roer om te gooien. The Guardian blijft het ultieme voorbeeld van een titel die elk krantenartikel ook op de site plaatst zodra het langs de eindredactie is. Maar steeds meer anderen beginnen te geloven dat zij zichzelf hiermee in de vingers snijden. The Times is niet de enige die een betaalmuur heeft opgetrokken, de bestbezochte krantensite ter wereld (The New York Times) staat op het punt hetzelfde te doen. Zij het dat je daar waarschijnlijk meer artikelen kunt raadplegen voordat de teller gaat lopen. En uitgever De Persgroep van de Volkskrant, Trouw, het Parool en het AD heeft besloten dat geen artikelen uit de krant meer gratis op de site mogen verschijnen.

“Ik denk liever als een echte journalist”

Meer dan genoeg reden om met Rusbridger (1953), inmiddels alweer ruim vijftien jaar hoofdredacteur, te spreken over de houdbaarheid van zijn open aanpak. Om in Louis van Gaal-termen te spreken: is hij nou zo slim of zijn die anderen zo dom? “Op dat soort vragen is maar één zinnig antwoord te geven: niemand die dat op dit moment met enige zekerheid weet. Als iemand met goede commerciële argumenten komt om geld te gaan vragen voor onze content, dan zal ik dat met pijn in mijn hart overwegen. De New York Times is wat dat betreft een interessante testcase. Maar tot die tijd denk ik maar liever als een echte journalist.”

“In die rol is de afweging niet moeilijk. Internet heeft alle mogelijke informatie ontsloten op een manier en in een tempo dat we niet eerder in de geschiedenis hebben gezien. Op alle mogelijke gebieden, van kunst tot politiek en van wetenschap tot sport, speelt internet een centrale rol. Als journalist moet je daar volgens mij niet buiten willen gaan staan, maar juist middenin. Alleen al omdat je jezelf anders enorme beperkingen oplegt. Denk jij dat Julian Assange met zijn WikiLeaks-cables destijds met ons in zee was gegaan als niet al onze content vrij beschikbaar was geweest?”

Toch kan ik mij niet voorstellen dat ook u intern niet onder druk staat om iets te doen aan de huidige situatie.

“Natuurlijk: ook wij denken na. Met name geïnspireerd door de aanpak van de Noorse uitgever Schibsted. Die zet bij z’n kranten steeds meer in op een duidelijke scheiding, waarin de sites worden gebruikt voor het snelle nieuws en de kranten zelf meer voor de duiding en achtergronden. Dat zou wel aansluiten op een trend die wij nu ook al zien; de helft van de lezers van The Guardian komt pas ’s avonds aan de krant toe. Dat zijn mensen die vooral behoefte hebben aan reflectie, aan wat het nieuws betekent.”

“Terwijl op de site de beweging juist de andere kant op gaat: richting liveblogs, het nieuws over Libië van minuut tot minuut. Er waren dagelijks 200.000 tot 300.000 mensen die meermalen terugkwamen voor die liveblog. Maar zelfs bij een hoorzitting met de president van de Bank of England zijn de bezoekcijfers aan ons liveblog opvallend hoog. Ik vind dat om meerdere redenen een fantastische ontwikkeling. In die liveblogs worden echt alle mogelijkheden van het internet gebruikt. Maar wat er ook zo mooi aan is, dat zijn die honderdduizenden betrokken bezoekers. Dat vind ik een heel goed antwoord aan al die cynici, ook op de advertentiemarkt, die zeggen: aan internetbereik heb je niets, want dat zijn toch alleen maar mensen die via een zoekmachine op je site komen.”

Hoe concreet zijn die plannen voor een nieuwe aanpak?

“Daar kan ik nog niet al te veel over vertellen; ik moet voorkomen dat jij straks meer weet dan mijn redactie. Maar vast staat wel dat we nog veel meer willen doen met die betrokken bezoekers op de site. Als er een première is van een nieuw toneelstuk, waarom zou dan alleen onze criticus daar iets over kunnen schrijven? Waarom zouden die andere 799 bezoekers daar ook niet een goed onderbouwde mening over kunnen hebben? Wat ik bijvoorbeeld voor me zie, is dat als mensen voor aanvang wordt verteld dat ze hun telefoon uit moeten zetten, ze ook een nummer krijgen dat ze na afloop kunnen gebruiken om hun waardering te sms’en. Om vervolgens de volgende dag een uitgebreidere recensie te schrijven op onze site.”

“Nu zijn er al veel kunstsites waarop dat soort recensies verschijnen. En vaak zijn die helemaal niet slecht. Natuurlijk, ik vind onze eigen criticus de beste schrijver van iedereen. Maar ik heb niet de illusie dat de meeste mensen hem zo veel beter vinden, dat ze daar serieus geld voor over hebben.”

Bron: Denieuwereporter.nl (Bas de Vries)